न्यायव्यवस्था
सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार व कार्य कसे स्पष्ट कराल?
1 उत्तर
1
answers
सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार व कार्य कसे स्पष्ट कराल?
0
Answer link
सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार आणि कार्य:
भारताचे सर्वोच्च न्यायालय हे देशातील सर्वोच्च न्यायालय आहे. हे न्यायालय भारतीय संविधानाचे अंतिम व्याख्याकार आणि संरक्षक आहे. सर्वोच्च न्यायालयाला अनेक अधिकार आहेत, ज्यामुळे ते देशाच्या न्यायव्यवस्थेमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.
1. मूळ अधिकार क्षेत्र (Original Jurisdiction):
- केंद्र आणि राज्य सरकार यांच्यातील वाद: सर्वोच्च न्यायालय केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार यांच्यातील तसेच दोन किंवा अधिक राज्यांमधील वाद सोडवते.
- मूलभूत हक्कांचे संरक्षण: नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास, थेट सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल करता येते.
2. अपील अधिकार क्षेत्र (Appellate Jurisdiction):
- उच्च न्यायालयातील दिवाणी (Civil) खटले: उच्च न्यायालयाने दिवाणी खटल्यांमध्ये दिलेला निर्णय अंतिम नसल्यास, सर्वोच्च न्यायालयात अपील करता येते.
- उच्च न्यायालयातील फौजदारी (Criminal) खटले: उच्च न्यायालयाने फौजदारी खटल्यांमध्ये दिलेला निर्णय अंतिम नसल्यास, सर्वोच्च न्यायालयात अपील करता येते.
- घटनात्मक खटले: उच्च न्यायालयाने दिलेल्या निकालांविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयात अपील करता येते, ज्यात घटनात्मक प्रश्न समाविष्ट आहेत.
3. सल्लागार अधिकार क्षेत्र (Advisory Jurisdiction):
- राष्ट्रपतींना सल्ला: राष्ट्रपती कोणत्याही सार्वजनिक महत्त्वाच्या किंवा कायद्याच्या प्रश्नावर सर्वोच्च न्यायालयाचा सल्ला घेऊ शकतात.
4. पुनर्विचार अधिकार क्षेत्र (Review Jurisdiction):
- निर्णयाचा पुनर्विचार: सर्वोच्च न्यायालय स्वतःच्या पूर्वीच्या निर्णयांचा पुनर्विचार करू शकते आणि त्यात बदल करू शकते.
5. इतर अधिकार:
- न्यायालयीन पुनर्विलोकन (Judicial Review): सर्वोच्च न्यायालय केंद्र आणि राज्य सरकारांनी केलेले कायदे घटनात्मक आहेत की नाहीत हे तपासू शकते. जे कायदे संविधानाचे उल्लंघन करतात, ते न्यायालय रद्द करू शकते.
- अभिलेख न्यायालय (Court of Record): सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्णय आणि आदेश हे Records म्हणून जपले जातात आणि ते कनिष्ठ न्यायालयांसाठी मार्गदर्शक ठरतात.
संदर्भ: