मानसशास्त्र संशोधन पद्धती?
मानसशास्त्र संशोधन पद्धती?
मानसशास्त्र संशोधन पद्धती (Psychological research methods) ह्या मानवी वर्तन आणि मानसिक प्रक्रियांचा अभ्यास करण्यासाठी मानसशास्त्रज्ञ वापरतात. या पद्धतींमध्ये अनेक प्रकार आहेत, प्रत्येक विशिष्ट संशोधन प्रश्नासाठी उपयुक्त आहे.
मुख्य संशोधन पद्धती:
- नैसर्गिक निरीक्षण (Naturalistic Observation):
नैसर्गिक वातावरणात वर्तन आणि घटनांचे निरीक्षण करणे. यात संशोधक हस्तक्षेप करत नाही.
उदाहरण: बालवाडीतील मुलांचे खेळणे.
- सर्वेक्षण (Surveys):
लोकांकडून प्रश्नावली किंवा मुलाखतीद्वारे माहिती गोळा करणे.
उदाहरण: निवडणुकीपूर्वी मतदारांचे मत जाणून घेणे.
- केस स्टडी (Case Study):
एका व्यक्तीचा किंवा गटाचा सखोल अभ्यास करणे.
उदाहरण: एखाद्या विशिष्ट आजाराने त्रस्त असलेल्या व्यक्तीचा अभ्यास.
- सहसंबंधात्मक अभ्यास (Correlational Studies):
दोन किंवा अधिक व्हेरिएबल्स (variables) मधील संबंधाची तपासणी करणे.
उदाहरण: शिक्षण आणि उत्पन्न यांचा संबंध.
- प्रायोगिक पद्धती (Experimental Methods):
एक किंवा अधिक व्हेरिएबल्समध्ये बदल करून दुसऱ्या व्हेरिएबलवर त्याचा परिणाम पाहणे.
उदाहरण: औषधांचा परिणाम पाहण्यासाठी चाचणी करणे.
इतर महत्त्वाच्या पद्धती:
- Cross-sectional studies: वेगवेगळ्या वयोगटातील लोकांकडून एकाच वेळी डेटा गोळा करणे.
- Longitudinal studies: एकाच व्यक्तीचा किंवा गटाचा दीर्घकाळ अभ्यास करणे.
- Meta-analysis: अनेक अभ्यासांचे निष्कर्ष एकत्र करून विश्लेषण करणे.
मानसशास्त्र संशोधन पद्धती निवडताना, संशोधनाचा उद्देश, उपलब्ध संसाधने आणि नैतिक विचार महत्त्वाचे असतात.