आधुनिक साम्राज्यवादाची कारणे आणि परिणाम कोणते आहेत?
आधुनिक साम्राज्यवादाची कारणे आणि परिणाम कोणते आहेत?
आधुनिक साम्राज्यवादाची कारणे आणि परिणाम खालीलप्रमाणे आहेत:
- आर्थिक कारणे:
औद्योगिक क्रांतीमुळे युरोपातील देशांना मोठ्या प्रमाणावर कच्चा माल आणि तयार वस्तू खपवण्यासाठी बाजारपेठांची गरज होती. त्यामुळे साम्राज्यवादी देशांनी आशिया आणि आफ्रिका खंडांतील अविकसित आणि गरीब देशांवर आपले वर्चस्व स्थापित केले.
- राजकीय कारणे:
युरोपातील राष्ट्रांमध्ये राजकीय स्पर्धा वाढली होती. प्रत्येक राष्ट्राला आपले सामर्थ्य वाढवायचे होते आणि त्यासाठी अधिकाधिक प्रदेशांवर नियंत्रण मिळवणे आवश्यक होते. त्यामुळे साम्राज्यवादाला प्रोत्साहन मिळाले.
- सामरिक कारणे:
साम्राज्यवादी देशांना आपल्या नौदल आणि लष्करी तळांसाठी भूभागाची आवश्यकता होती. त्यामुळे त्यांनी महत्त्वाच्या ठिकाणी आपले नियंत्रण स्थापित केले.
- सांस्कृतिक कारणे:
युरोपियन संस्कृती श्रेष्ठ आहे आणि त्यांनी इतर 'मागासलेल्या' लोकांचे जीवनमान सुधारले पाहिजे, असा विचार लोकांमध्ये रुजला होता. या ' White Man's Burden' च्या कल्पनेतून साम्राज्यवादाला आणखी खतपाणी मिळाले.
- आर्थिक परिणाम:
साम्राज्यवादी देशांनी वसाहतींचे आर्थिक शोषण केले. येथील नैसर्गिक সম্পদ লুটले आणि पारंपरिक उद्योगधंदे उद्ध्वस्त केले.
- राजकीय परिणाम:
वसाहतींमधील लोकांमध्ये राजकीय जागृती झाली आणि त्यांनी स्वातंत्र्यासाठी लढे उभारले. अनेक ठिकाणी नवीन राजकीय संस्था आणि विचारसरणी उदयास आल्या.
- सामाजिक परिणाम:
साम्राज्यवाद्यांनी वसाहतींमध्ये शिक्षण आणि आरोग्य सेवा सुरू केल्या, परंतु त्या त्यांच्या फायद्यासाठीच होत्या. वर्णभेद आणि सामाजिक असमानता वाढली.
- सांस्कृतिक परिणाम:
वसाहतींमधील लोकांवर पाश्चात्त्य संस्कृतीचा प्रभाव पडला. अनेक लोकांचे धर्मांतरण झाले आणि पारंपरिक जीवनशैली बदलली.
साम्राज्यवादाचे हे काही प्रमुख कारणे आणि परिणाम आहेत.