१९८९ नंतर आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये महत्त्वाचा प्रवाह कोणता होता?
१९८९ नंतर आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये अनेक महत्त्वाचे बदल झाले, त्यापैकी काही प्रमुख बदल खालीलप्रमाणे आहेत:
- शीत युद्धाचा शेवट:
- जागतिकीकरण (Globalization):
- क्षेत्रीय वादांमध्ये वाढ:
- दहशतवादाचा उदय:
- मानवाधिकार आणि हस्तक्षेप:
- तंत्रज्ञानाचा प्रभाव:
१९९१ मध्ये सोव्हिएत युनियनच्या विघटनानंतर शीत युद्धाचा (Cold War) अंत झाला. यामुळे अमेरिका एकमेव महासत्ता म्हणून उदयाला आली आणि जगातील राजकीय आणि लष्करी संबंधांमध्ये मोठे बदल झाले.
१९८९ नंतर जागतिकीकरण वेगाने वाढले. व्यापार, तंत्रज्ञान, आणि संस्कृतीच्या देवाणघेवाणीमुळे जग अधिक जोडले गेले. अनेक देशांनी मुक्त अर्थव्यवस्थेचे धोरण स्वीकारले.
शीत युद्ध संपल्यानंतर अनेक देशांमधील वांशिक, धार्मिक आणि प्रादेशिक वाद वाढले. युगोस्लाव्हियाचे विघटन आणि आफ्रिकेतील संघर्ष ही याची उदाहरणे आहेत.
१९९० च्या दशकात दहशतवाद एक मोठी समस्या बनून समोर आला. अल कायदा (Al-Qaeda) आणि इतर दहशतवादी संघटनांनी जगभरात हल्ले केले, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा धोक्यात आली.
अनेक देशांनी मानवाधिकारांचे उल्लंघन केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय समुदायाने त्यांच्या कारभारात हस्तक्षेप करण्यास सुरुवात केली. संयुक्त राष्ट्र (United Nations) आणि इतर आंतरराष्ट्रीय संघटनांनी यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या वाढत्या वापरामुळे आंतरराष्ट्रीय संबंध अधिक गतिशील झाले. माहितीची देवाणघेवाण जलद झाली आणि लोकांमध्ये जागरूकता वाढली.