
शब्द
शब्दसमूहांबद्दल एक शब्द, जाणून घेण्याची इच्छा असणारा:
- जिज्ञासू
तळटीप:
जिज्ञासू म्हणजे कुतूहल असणे किंवा काहीतरी शिकण्यास किंवा शोधण्यास उत्सुक असणे.
प्रश्न: एक मेकांवर अवलंबून असणे या शब्दसमूहांबद्दल एक शब्द काय आहे?
उत्तर: एक मेकांवर अवलंबून असणे या शब्दसमूहांबद्दल एक शब्द अवलंबित्त्व आहे.
उदाहरण:
"आधुनिक जगात अनेक देश आर्थिक अवलंबित्त्वामुळे जोडलेले आहेत."
समाज म्हणजे लोकांचा एक गट जो एका विशिष्ट क्षेत्रात एकत्र राहतो, समान संस्कृती, मूल्ये आणि संस्था सामायिक करतो. समाज हा एक अमूर्त (abstract) आणि गतिमान (dynamic) असतो.
समाजाची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये:
- सदस्यत्व: समाजात सदस्य असणे आवश्यक आहे.
- सामुदायिक भावना: सदस्यांमध्ये एकतेची आणि सहकार्याची भावना असणे आवश्यक आहे.
- संस्कृती: समाजाची स्वतःची अशी संस्कृती असते, ज्यात रूढी, परंपरा, मूल्ये आणि आदर्श यांचा समावेश होतो.
- संघटन: समाजात एक विशिष्ट प्रकारची रचना आणि संघटन असते.
- परस्पर अवलंबित्व: समाजातील सदस्य एकमेकांवर अवलंबून असतात.
समाजाचे प्रकार:
समाजाचे वर्गीकरण अनेक आधारांवर केले जाते, जसे की:
- आकारानुसार: लहान समाज, मोठा समाज
- तंत्रज्ञानानुसार: आदिम समाज, कृषी समाज, औद्योगिक समाज, माहिती समाज
- संस्कृतीनुसार: पाश्चात्त्य समाज, भारतीय समाज
समाजाचे कार्य:
समाज अनेक कार्ये करतो, त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:
- सदस्यांचे संरक्षण करणे.
- गरजा पूर्ण करणे.
- संस्कृतीचे जतन आणि प्रसार करणे.
- सामाजिक व्यवस्था राखणे.
अधिक माहितीसाठी:
विरुद्धार्थी शब्द तयार करण्यासाठी अनेक उपसर्ग आणि प्रत्यय वापरले जातात. काही सामान्य उपसर्ग खालीलप्रमाणे आहेत:
- अ-: अभाव, अन्याय, अज्ञान
- अन्-: अनपेक्षित, अनिश्चित, अनमोल
- नि-: निराकार, निर्गुण, निडर
- गैर-: गैरसमज, गैरशिस्त, गैरसोय
- बे-: बेईमान, बेकायदा, बेफिकीर
- वि-: विरोध, विसंगती, विनाश
- कु-: कुकर्म, कुप्रथा, कुविचार
- प्रति-: प्रतिकूल, प्रतिउत्तर, प्रतिरूप
याव्यतिरिक्त, काही शब्द त्यांच्या मूळ रूपातच विरुद्धार्थी असतात.
उत्तर:
या प्रश्नातील अशुद्ध शब्द महत्त्व आहे.
शुद्ध शब्द: महत्त्व
इतर शब्द शुद्ध आहेत:
- आशीर्वाद
- खेळणी
- निपुण
अशुद्ध शब्द: आशीर्वाद
शुद्ध शब्द: आशीर्वाद
अशुद्ध शब्द: पूनर्वसन
शुद्ध शब्द: पुनर्वसन
अशुद्ध शब्द: सामुग्री
शुद्ध शब्द: सामग्री
अशुद्ध शब्द: शूल्क
शुद्ध शब्द: शुल्क
अशुद्ध शब्द: गृहणी
शुद्ध शब्द: गृहिणी
अशुद्ध शब्द: मुहुर्त
शुद्ध शब्द: मुहूर्त
अशुद्ध शब्द: रूपया
शुद्ध शब्द: रुपये
अशुद्ध शब्द: विवीध
शुद्ध शब्द: विविध
अशुद्ध शब्द: क्रुपा
शुद्ध शब्द: कृपा
अशुद्ध शब्द: आर्शिवाद
शुद्ध शब्द: आशीर्वाद
मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत अधिकार यांच्यातील परस्पर संबंध:
भारतीय संविधानाने नागरिकांना मूलभूत अधिकार आणि मार्गदर्शक तत्त्वे प्रदान केली आहेत. हे दोन्ही घटक भारतीय राज्यव्यवस्थेचा आणि नागरिकांच्या जीवनाचा आधारस्तंभ आहेत, पण त्यांचे स्वरूप आणि महत्त्व वेगवेगळे आहे.
1. मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights):
- हे अधिकार नागरिकांना जन्मसिद्ध हक्क म्हणून मिळतात.
- राज्यघटनेच्या तिसऱ्या भागात यांचा उल्लेख आहे. (कलम १२ ते ३५)
- हे अधिकार न्यायालयात enforceable आहेत, म्हणजे त्यांचे उल्लंघन झाल्यास नागरिक न्यायालयात दाद मागू शकतात.
- उदाहरणार्थ: समानता, स्वातंत्र्य, धार्मिक स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध अधिकार.
2. मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles):
- ही तत्त्वे राज्याला धोरणे ठरवताना मार्गदर्शन करतात.
- राज्यघटनेच्या चौथ्या भागात यांचा उल्लेख आहे. (कलम ३६ ते ५१)
- हे अधिकार न्यायालयात enforceable नाहीत, म्हणजे त्यांचे उल्लंघन झाल्यास नागरिक न्यायालयात दाद मागू शकत नाहीत.
- उदाहरणार्थ: समान कामासाठी समान वेतन, ग्रामपंचायतींचे संघटन, पर्यावरण संरक्षण.
परस्पर संबंध:
- पूरक (Complementary): मूलभूत अधिकार नागरिकांच्या राजकीय आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे रक्षण करतात, तर मार्गदर्शक तत्त्वे सामाजिक आणि आर्थिक न्याय प्रस्थापित करण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात.
- समन्वय (Coordination): मूलभूत अधिकार आणि मार्गदर्शक तत्त्वे एकमेकांच्या विरोधात नाहीत, तर ते एकमेकांना पूरक आहेत.
- ध्येय (Goal): दोघांचा उद्देश नागरिकांचे कल्याण साधणे आहे.
निष्कर्ष:
मार्गदर्शक तत्त्वे राज्याला एक आदर्श कल्याणकारी राज्य (Welfare State) बनवण्याची दिशा देतात, तर मूलभूत अधिकार नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करतात. या दोघांच्या योग्य समन्वयातूनच एक सशक्त आणि न्यायपूर्ण समाज निर्माण होऊ शकतो.
अधिक माहितीसाठी:
InsightsIAS - Directive Principles of State PolicyLawctopus - Fundamental Rights & Directive Principles